Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng quý giá, cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng và kháng thể cần thiết cho sự phát triển của trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, không phải bà mẹ nào cũng có đủ sữa để nuôi con. Tình trạng mẹ không có sữa hoặc ít sữa thường gây lo lắng, đặc biệt với những người lần đầu làm mẹ. Vậy làm thế nào để nhận biết dấu hiệu mẹ ít sữa? Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng này và cách khắc phục ra sao? Hãy cùng Primavita tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Dấu hiệu ở bé
1.1. Bé bú không đủ no, quấy khóc liên tục
– Bé bú trong thời gian ngắn, sau đó nhả ti và khóc: Bé có thể chỉ bú vài phút rồi nhả ra, quấy khóc, tỏ vẻ không hài lòng. Điều này cho thấy dòng sữa quá ít hoặc sữa ra chậm khiến bé chán nản.
– Bé ngậm ti mẹ liên tục nhưng không thấy nuốt: Mặc dù bé ngậm ti mẹ trong thời gian dài (hàng giờ) nhưng bạn không nghe thấy tiếng bé nuốt sữa (tiếng ực ực đều đặn). Bé có thể chỉ mút ti để tìm kiếm sự an ủi chứ không thực sự nhận được sữa.
– Bé quấy khóc nhiều, khó ngủ, ngủ không sâu giấc: Một em bé bú đủ sẽ thường tỏ ra thoải mái, dễ chịu sau khi bú và ngủ ngon giấc. Nếu bé thường xuyên quấy khóc, cáu kỉnh, khó dỗ, ngủ không yên, đó có thể là dấu hiệu bé đang đói.
1.2. Số lượng tã ướt và tã bẩn ít hơn bình thường
– Tã ướt: Trong những ngày đầu sau sinh, bé sơ sinh bú đủ sẽ có ít nhất 1-2 tã ướt trong 24 giờ. Từ ngày thứ 3-4 trở đi, con số này tăng lên ít nhất 6-8 tã ướt/24 giờ (tã nặng, sũng nước tiểu trong suốt, không màu hoặc màu vàng nhạt). Nếu số lượng tã ướt ít hơn và nước tiểu có màu vàng sẫm, bé có thể không nhận đủ sữa.
– Tã bẩn (phân):
+ Ngày 1-2: Phân su màu đen hoặc xanh sẫm.
+ Ngày 3-4: Phân chuyển sang màu xanh nâu hoặc xanh vàng.
+ Từ ngày thứ 5 trở đi: Phân có màu vàng mù tạt, lỏng, có hạt, thường xuyên (ít nhất 3-4 lần/ngày hoặc nhiều hơn, đặc biệt trong tháng đầu). Nếu bé đi tiêu ít hơn, phân cứng hơn hoặc có màu xanh sẫm kéo dài, đó có thể là dấu hiệu thiếu sữa.
1.3. Bé chậm tăng cân hoặc sụt cân
Sụt cân sinh lý: Hầu hết trẻ sơ sinh sẽ sụt cân sinh lý trong vài ngày đầu sau sinh (khoảng 7-10% trọng lượng cơ thể). Tuy nhiên, bé sẽ lấy lại cân nặng lúc sinh vào khoảng 10-14 ngày tuổi.
Chậm tăng cân hoặc tiếp tục sụt cân sau 2 tuần tuổi: Nếu bé không lấy lại được cân nặng lúc sinh sau 2 tuần, hoặc tiếp tục sụt cân, chậm tăng cân so với biểu đồ tăng trưởng chuẩn, đây là một dấu hiệu cực kỳ đáng lo ngại về việc bé không nhận đủ dinh dưỡng từ sữa mẹ.
Kiểm tra cân nặng đều đặn: Việc theo dõi cân nặng của bé hàng tuần (đặc biệt trong tháng đầu) là cách tốt nhất để đánh giá hiệu quả việc bú sữa mẹ.
Bên cạnh đó, bé bị đói sữa có thể trông mệt mỏi, mắt trũng, da nhợt nhạt, ít phản ứng với môi trường xung quanh, thậm chí là li bì.
2. Dấu hiệu từ mẹ
Mặc dù các dấu hiệu ở bé là quan trọng nhất, nhưng mẹ cũng có thể nhận thấy một số dấu hiệu cho thấy mình đang thiếu sữa:
2.1. Ngực mẹ không căng hoặc không có cảm giác xuống sữa
Không căng tức ngực trước cữ bú: Thông thường, ngực mẹ sẽ cảm thấy căng tức, nặng nề trước khi cho bé bú hoặc vắt sữa, và mềm hơn sau đó. Nếu ngực mẹ luôn mềm nhão, không có cảm giác căng tức, đó có thể là dấu hiệu sữa sản xuất ít.
Không có cảm giác xuống sữa (Let-down reflex): Cảm giác xuống sữa là khi sữa bắt đầu chảy ra mạnh hơn, đôi khi gây ngứa ran hoặc râm ran trong ngực. Mẹ cũng có thể thấy sữa rò rỉ ở ngực còn lại. Nếu mẹ không bao giờ cảm nhận được dấu hiệu này, hoặc cảm giác này rất yếu, đó có thể là vấn đề về phản xạ xuống sữa hoặc lượng sữa.
Không thấy sữa chảy thành tia khi vắt hoặc bé bú: Khi bé bú hoặc mẹ vắt sữa, sữa chỉ nhỏ giọt hoặc chảy ra rất ít, không tạo thành dòng hoặc tia sữa.
2.2. Thời gian cho bú kéo dài nhưng bé không no
Mẹ cho bé bú rất lâu (hơn 30-40 phút mỗi bên) nhưng bé vẫn không tỏ vẻ no, vẫn quấy khóc và đòi bú lại rất nhanh sau đó. Điều này cho thấy dù bé dành nhiều thời gian ở ngực mẹ nhưng lượng sữa bé nhận được không đáng kể.
2.3. Mẹ cảm thấy không thoải mái, đau khi cho con bú
Mặc dù không phải là dấu hiệu trực tiếp của việc thiếu sữa, nhưng núm vú bị đau, nứt nẻ hoặc các vấn đề về khớp ngậm có thể khiến mẹ không muốn cho con bú thường xuyên, dẫn đến việc giảm sản xuất sữa.
2.4. Mẹ bị căng thẳng, mệt mỏi hoặc có vấn đề sức khỏe
Căng thẳng, lo âu, thiếu ngủ, chế độ ăn uống không đầy đủ, hoặc một số bệnh lý (ví dụ: hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp, giữ nhau thai sót…) đều có thể ảnh hưởng đến nguồn sữa mẹ. Mặc dù đây không phải là dấu hiệu trực tiếp của việc thiếu sữa, nhưng chúng là những yếu tố nguy cơ cần được xem xét.
3. Giải pháp cải thiện tình trạng mẹ không có sữa
Khi nhận thấy dấu hiệu mẹ không có sữa, các bà mẹ không nên quá lo lắng mà hãy áp dụng các giải pháp dưới đây để cải thiện:
– Cho con bú thường xuyên, đặc biệt là trong những tuần đầu sau sinh, là cách hiệu quả để kích thích sản xuất sữa. Hãy cho bé bú theo nhu cầu (on-demand feeding), khoảng 8-12 lần mỗi ngày.
– Một số thực phẩm được biết đến với khả năng hỗ trợ tiết sữa, bao gồm:
+ Lá đinh lăng: Giúp tăng cường lưu thông máu và kích thích tiết sữa.
+ Hạt thì là: Chứa các hợp chất hỗ trợ sản xuất sữa.
+ Yến mạch: Giàu chất xơ và sắt, tốt cho mẹ đang cho con bú.
+ Các loại hạt: Hạnh nhân, óc chó, hạt chia cung cấp chất béo lành mạnh.
Ngoài ra, mẹ nên uống đủ 2-3 lít nước mỗi ngày để đảm bảo cơ thể không bị mất nước.
– Massage ngực nhẹ nhàng hoặc chườm ấm trước khi cho con bú giúp kích thích phản xạ xuống sữa. Điều này cũng giúp mẹ thư giãn, giảm căng thẳng.
– Hãy dành thời gian nghỉ ngơi và nhờ người thân hỗ trợ chăm sóc bé để mẹ có thời gian thư giãn. Các bài tập thở hoặc yoga nhẹ nhàng cũng có thể giúp giảm stress.
Nếu đã thử các biện pháp trên mà vẫn không cải thiện, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ.
Nếu mẹ không thể cung cấp đủ sữa cho bé sau khi đã thử các biện pháp trên, việc bổ sung sữa công thức có thể là lựa chọn cần thiết. Tuy nhiên, mẹ nên lựa chọn loại sữa phù hợp với độ tuổi và nhu cầu dinh dưỡng của bé. Sữa Primavita Premium 1,2,3 là dòng sữa công thức cho trẻ sơ sinh chuẩn dinh dưỡng Hà Lan, cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho bé phát triển toàn diện. Với dây chuyền sản xuất hiện đại, quy trình sản xuất khép kín, nghiêm ngặt, đảm bảo mang đến dòng sữa chất lượng đến tay người tiêu dùng. Hiện nay, Primavita đã có mặt tại Việt Nam và phân phối khắp thị trường từ Bắc vào Nam, các mẹ bỉm có thể đến trực tiếp đại lý phân phối chính hãng của Primavita hoặc truy cập vào fanpage hoặc Shopee Primavita để mua hàng nhé!